Thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin y tế cho người khiếm thính

Với người khiếm thính, rào cản ngôn ngữ có thể khiến một thông tin y tế khó tiếp cận, một lần khám bệnh trở nên khó khăn hơn. Làm cho thông tin dễ hiểu, giao tiếp thuận tiện hơn chính là cách để mọi người đều được tiếp cận và chủ động bảo vệ sức khỏe.

Ánh minh họa

Theo Báo cáo Điều tra về người khuyết tật của Tổng cục Thống kê, cả nước có khoảng 2,5 triệu người khuyết tật nghe, nói. Trong đó, khoảng 10% người Điếc học hết bậc tiểu học và 17,5% học hết trung học cơ sở. Những đặc điểm này cần được lưu ý khi xây dựng các hình thức truyền thông và cung cấp thông tin y tế phù hợp, dễ tiếp cận.

Thực tế cho thấy, hệ thống chăm sóc sức khỏe vẫn còn những rào cản khiến người khuyết tật khó tiếp cận dịch vụ, trong đó có hạn chế về khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu của nhân viên y tế.

1. Những khoảng trống trong truyền thông y tế

Sự phát triển của truyền thông số mang đến nguồn kiến thức phòng bệnh phong phú, nhưng không phải thông tin nào cũng dễ tiếp cận với người khiếm thính.

Trên truyền hình và các video truyền thông y tế, việc tích hợp ngôn ngữ ký hiệu hoặc phụ đề tiếng Việt rõ ràng, dễ đọc vẫn còn hạn chế. Với những thông tin khẩn cấp, dòng chữ chạy quá nhanh cũng có thể khiến người khiếm thính khó tiếp nhận đầy đủ thông điệp.

Trong khi đó, hệ thống loa phát thanh tại xã, phường – một kênh truyền thông quan trọng ở cộng đồng – không thể truyền tải thông tin đến người không nghe được. Điều này có thể khiến họ chậm tiếp cận các cảnh báo về dịch bệnh, thiên tai hoặc những nguy cơ sức khỏe khẩn cấp.

2. Khi rào cản ngôn ngữ xuất hiện ngay tại cơ sở y tế

Ngôn ngữ ký hiệu có cấu trúc và cách biểu đạt riêng. Với những thuật ngữ y khoa phức tạp như tên bệnh, cơ chế lây nhiễm, thành phần vắc xin hay hướng dẫn điều trị, người khiếm thính có thể gặp khó khăn nếu thiếu cách diễn đạt phù hợp.

Khi đến khám bệnh, tiêm chủng hoặc sử dụng dịch vụ y tế, những khó khăn này càng rõ hơn:

●  Khó giao tiếp trực tiếp: Nhân viên y tế không biết ngôn ngữ ký hiệu có thể gặp khó khăn khi khai thác tiền sử, triệu chứng và hướng dẫn điều trị.

●  Khó quan sát khẩu hình: Việc đeo khẩu trang trong môi trường y tế làm hạn chế khả năng quan sát khẩu hình – một phương thức hỗ trợ giao tiếp đối với một số người khiếm thính.

●  Thiếu thông tin trực quan: Một số cơ sở chưa có đầy đủ sơ đồ hướng dẫn quy trình, bảng điện tử gọi số hoặc các hình thức thông tin trực quan thay thế cho việc gọi bằng loa.

●  Thiếu hỗ trợ phiên dịch: Khi không có người hỗ trợ giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu, người khiếm thính có thể phải phụ thuộc vào người thân để trao đổi những thông tin liên quan đến sức khỏe.

Những rào cản này không chỉ gây bất tiện mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hiểu thông tin về bệnh, thực hiện đúng hướng dẫn điều trị và chủ động đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe của chính mình.

3. Hướng tới truyền thông và dịch vụ y tế không rào cản

●  Bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin y tế cho người khiếm thính cần được thực hiện đồng thời từ truyền thông đến tổ chức dịch vụ tại cơ sở y tế.

●  Đa dạng hóa sản phẩm truyền thông: Tăng cường video, infographic và các sản phẩm phòng bệnh có phụ đề rõ ràng, dễ đọc và tích hợp ngôn ngữ ký hiệu, đặc biệt với những thông tin quan trọng hoặc khẩn cấp.

●  Xây dựng cơ sở y tế thân thiện: Bổ sung biển báo, sơ đồ quy trình bằng hình ảnh, bảng điện tử hiển thị số thứ tự và các hình thức thông tin trực quan, giúp người khiếm thính chủ động thực hiện các bước khám chữa bệnh.

●  Ứng dụng công nghệ: Khai thác các công cụ chuyển giọng nói thành văn bản trên điện thoại, máy tính bảng hoặc thiết bị hỗ trợ giao tiếp để tạo thuận lợi cho trao đổi hai chiều giữa nhân viên y tế và người bệnh.

●  Nâng cao năng lực nhân viên y tế: Tổ chức tập huấn kỹ năng giao tiếp với người khiếm thính và một số ngôn ngữ ký hiệu y tế cơ bản cho nhân viên tại các vị trí thường xuyên tiếp xúc với người bệnh.

Bên cạnh đó, cần quan tâm phát triển nguồn nhân lực hỗ trợ giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu trong lĩnh vực y tế, đồng thời xây dựng tài liệu và phương thức truyền đạt thông tin y khoa phù hợp với người khiếm thính.

Khắc phục những rào cản thông tin y tế không chỉ là tạo thêm một hình thức truyền thông, mà là tạo điều kiện để người khiếm thính có thể chủ động tiếp nhận, hiểu và sử dụng thông tin chăm sóc sức khỏe. Một hệ thống y tế thân thiện là nơi mỗi người, dù có hay không có rào cản về nghe – nói, đều được tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế một cách công bằng, thuận tiện.

Tài liệu tham khảo

1. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Báo cáo thực trạng toàn cầu về tình trạng khiếm thính và suy giảm thính lực;

2. Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (PubMed) – Nghiên cứu về rào cản giao tiếp lâm sàng và nhu cầu công cụ hỗ trợ trực quan cho bệnh nhân khiếm thính tại cơ sở y tế;

3. Luật Tiếp cận thông tin 2026;

4. Luật Người khuyết tật;

5. Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho người khuyết tật nghe nói trong khám bệnh, chữa bệnh - Báo Đại biểu nhân dân.

Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp, HCDC