Nhận biết nguy cơ và xử trí an toàn khi người cao tuổi bị té ngã

Sau khi té ngã, cách xử trí trong những phút đầu có thể ảnh hưởng đến mức độ chấn thương. Đặc biệt đối với người cao tuổi, té ngã có thể gây ra những chấn thương nghiêm trọng nhưng không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ngay.

Ảnh minh họa

Thực tế ghi nhận cứ 05 trường hợp người cao tuổi té ngã thì có 01 trường hợp gặp chấn thương nặng như gãy xương cổ tay, cánh tay, mắt cá chân hay nguy hiểm nhất là gãy xương hông. Bên cạnh tổn thương thể chất, cú ngã còn dễ tạo tâm lý sợ hãi, khiến người cao tuổi thu mình, ngại vận động. Tình trạng này kéo dài làm suy giảm thể lực, yếu cơ và giảm khả năng giữ thăng bằng, vô tình tạo thành vòng lặp khiến nguy cơ tái ngã càng tăng cao.

Đánh giá tình trạng và nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm

Ngay sau khi bị ngã, phản ứng quan trọng nhất của người cao tuổi là giữ bình tĩnh và tuyệt đối không vội vàng đứng dậy ngay. Hãy dành vài phút nằm yên để kiểm tra cơ thể, nhận biết các vị trí đau dữ dội, vết chảy máu, sưng nề hoặc biến dạng ở tay chân. Cần đặc biệt thận trọng với những trường hợp va đập vùng đầu hoặc người đang sử dụng thuốc chống đông máu do nguy cơ xuất huyết nội sọ tiềm ẩn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, nôn ói, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, khó thở, đau ngực hoặc mất ý thức, gia đình cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức. Trong trường hợp nghi ngờ gãy xương hoặc chấn thương vùng đầu, cổ, cột sống, tuyệt đối không tự ý di chuyển người bị ngã để tránh làm tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn.

Xử trí an toàn và quy trình tự đứng dậy đúng cách

Nếu cảm thấy đau nhiều hoặc không thể tự di chuyển, người cao tuổi cần hô to để gọi người thân, hàng xóm hoặc trườn chậm rãi đến vị trí có điện thoại, thiết bị báo động khẩn cấp. Trong trường hợp hoàn toàn tỉnh táo, không đau nhiều và muốn tự đứng dậy, người cao tuổi nên thực hiện từng bước một cách từ từ để tránh choáng váng. Đầu tiên, hãy xoay người nằm nghiêng sang một bên, dùng hai tay và đầu gối chống xuống sàn để chuyển sang tư thế quỳ bò. Tiếp theo, bò đến gần một vật tựa chắc chắn như ghế đẩu hoặc giường, đặt hai tay lên mặt ghế và đưa một chân lên sao cho bàn chân đặt phẳng trên sàn. Từ từ dùng lực tay và chân đẩy người đứng lên, sau đó xoay người ngồi xuống ghế để nghỉ ngơi và theo dõi cơ thể. Nếu cảm thấy chóng mặt hay đau nhói ở bất kỳ bước nào, hãy dừng lại ngay và chờ sự hỗ trợ từ người khác.

Khám sức khỏe và chủ động phòng ngừa té ngã tái diễn

Sau khi đã ổn định, người cao tuổi vẫn nên đến cơ sở y tế thăm khám để bác sĩ kiểm tra, phát hiện sớm các tổn thương ẩn và đánh giá lại các yếu tố nguy cơ như tác dụng phụ của thuốc hay tình trạng sức khỏe nền (các vấn đề về yếu cơ, thị lực kém..). Gia đình cần chủ động cải thiện không gian sống an toàn bằng cách lắp đặt tay vịn tại cầu thang và nhà vệ sinh, dọn dẹp các vật cản, loại bỏ thảm trơn trượt cũng như đảm bảo đủ ánh sáng ở lối đi ban đêm. Bản thân người cao tuổi nên duy trì thói quen tập luyện phù hợp với thể trạng để tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, đồng thời chủ động sử dụng gậy hoặc khung tập đi khi cần thiết.

Té ngã không phải là quy luật tất yếu của tuổi già. Sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời từ gia đình cùng những thay đổi phù hợp trong sinh hoạt sẽ giúp người cao tuổi hạn chế nguy cơ chấn thương, duy trì khả năng vận động và sống vui khỏe mỗi ngày.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. (2021). Falls. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls (who.int in Bing)

2. National Institute on Aging. (2024). Falls and Fractures in Older Adults: Causes and Prevention. Bethesda, MD.

3. Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Older Adult Fall Prevention. Atlanta, GA.

4. National Institute for Health and Care Excellence. (2025). Falls: assessment and prevention in older people (NG249). London, UK.

Khoa Sức khỏe cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp, HCDC