Bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ hóc dị vật: Từ phòng ngừa đến xử trí

Trong cuộc sống hằng ngày, những món đồ chơi nhỏ hay thức ăn trẻ yêu thích tưởng chừng vô hại lại có thể trở thành nguy cơ gây hóc dị vật đường thở, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể gây tổn thương não không hồi phục, thậm chí tử vong.

Hóc dị vật đường thở có thể xảy ra bất ngờ khi trẻ ăn uống. Luôn giám sát trẻ khi ăn

Theo các báo cáo về tai nạn thương tích tại Việt Nam, hóc dị vật và ngạt thở là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai ở trẻ từ 0–4 tuổi, chiếm 10%. Trong đó, khoảng 80% dị vật mắc trong đường thở là những vật nhỏ như mảnh đồ chơi lắp ghép, viên bi hoặc thức ăn như hạt ngũ cốc, hạt trân châu, hạt dưa, thạch, mẩu xương... Hóc thường gặp ở trẻ nam hơn trẻ nữ và tăng vào dịp nghỉ lễ, mùa hè khi trẻ có nhiều thời gian vui chơi tự do, thiếu sự giám sát của người lớn.

Nhận diện nguy cơ và dấu hiệu trẻ bị hóc dị vật

Trẻ nhỏ dễ bị hóc dị vật do đường thở nhỏ và hẹp; một vật nhỏ cũng có thể gây tắc nghẽn hoàn toàn đường hô hấp. Trẻ cũng có thói quen tò mò, đưa các vật cầm được vào miệng như mảnh nhựa lắp ghép, viên bi, cúc áo, đinh ghim, kim băng, đầu bút, đinh ốc...

Các thực phẩm như hạt đậu phộng, hạt dưa, hạt hướng dương, hạt trân châu, thạch, quả cứng tròn nhỏ... cũng là những thủ phạm hàng đầu. Dị vật dễ rơi vào đường thở khi trẻ hít vào mạnh, lúc đang cười, khóc, sợ hãi…

Cha mẹ cần nghĩ ngay đến hóc dị vật khi trẻ đang chơi hoặc đang ăn đột ngột ho sặc sụa, khó thở, tím tái; mặt đỏ gay hoặc chuyển xanh tím. Nếu dị vật lớn bít kín đường thở, trẻ có thể ngạt thở nặng và tử vong tại chỗ nếu không được cứu chữa kịp thời.

Hành động đúng giúp cứu sống trẻ trong gang tấc

Khi trẻ bị sặc dị vật, người chăm sóc cần bình tĩnh và tuyệt đối không dùng tay móc dị vật trong họng trẻ, vì có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, gây tắc nghẽn hoàn toàn đường thở. Nếu trẻ còn hồng hào, khóc được, la được, nói được, không khó thở: Đặt trẻ ở tư thế ngồi, giữ trẻ bình tĩnh và nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để kiểm tra, lấy dị vật nếu cần. Nếu trẻ tím tái, khó thở, khóc yếu: Nhanh chóng gọi cấp cứu.

Mỗi gia đình nên chủ động tìm hiểu, tham gia các lớp tập huấn sơ cấp cứu tại các đơn vị uy tín, học cách sơ cấp cứu cho trẻ như thủ thuật Heimlich và hồi sức tim phổi (CPR).

Thói quen ngậm đồ chơi trong miệng có thể dẫn đến hóc dị vật đường thở.

Chủ động phòng ngừa – Bảo vệ trẻ từ những điều nhỏ nhất

Trong ăn uống, không cho trẻ dưới 3 tuổi ăn thực phẩm cứng, quả có hạt hoặc thạch khi không có người lớn giám sát; không gây cười hoặc làm trẻ khóc khi đang ăn và không để trẻ chạy nhảy khi đang ngậm thức ăn. Khi chọn đồ chơi, kiểm tra nhãn mác để chọn loại phù hợp với lứa tuổi; giữ các món đồ chơi nhỏ, pin cúc áo, mảnh ghép nhỏ li ti tránh xa trẻ. Thường xuyên kiểm tra sàn nhà, gầm bàn, gầm ghế để loại bỏ đinh ghim, kim băng, đinh ốc...Đặc biệt, luôn có người chăm sóc bên cạnh trẻ khi ăn và chơi. Người chăm sóc cần được trang bị kiến thức sơ cấp cứu ban đầu để ứng phó kịp thời khi tai nạn xảy ra.

Hành động của người lớn chính là tấm lá chắn bảo vệ trẻ trước tai nạn thương tích. Chủ động loại bỏ nguy cơ và trang bị kỹ năng xử lý đúng để mỗi ngôi nhà trở thành nơi an toàn cho trẻ.

 Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế - Bộ giáo dục và đào tạo, Hướng dẫn sơ cấp cứu ban đầu tai nạn thương tích thường gặp ở trẻ em, học sinh.

2. Lương Mai Anh, Hà Anh Đức, Tô Thị Phương Thảo, Nguyễn Quảng Thức, Đỗ Thị Diệp, Thực trạng tử vong do tai nạn thương tích tại Việt Nam giai đoạn 2012-2022, Tạp chí y học dự phòng.

3. Lê Ngọc Duy, Đỗ Thị Xuân Thuỳ, Nguyễn Thị Trang Nhung, Nguyễn Tân Hùng, Bùi Tiến Công, Nguyễn Hồng Phúc, Nguyên nhân và kết quả điều trị trẻ bị tai nạn thương tích không chủ ý tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2023, Tạp chí y học dự phòng.

Khoa Sức khoẻ cộng đồng – Môi trường – Bệnh nghề nghiệp, HCDC