Bệnh tay chân miệng gia tăng, cần làm gì để chủ động phòng ngừa?

Bệnh tay chân miệng (TCM) đang bước vào chu kỳ đỉnh dịch thứ hai trong năm. Phụ huynh và cơ sở giáo dục tuyệt đối không được chủ quan, cần chủ động triển khai ngay các biện pháp phòng, chống dịch bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

Ca mắc tăng cao, cần cảnh giác với nguy cơ bệnh nặng

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp mắc tay chân miệng, gấp hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Trẻ dưới 5 tuổi chiếm 87,3% số ca mắc. Các địa phương có số mắc cao nhất trong 4 tuần gần đây gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội. Dự báo số ca mắc mới có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến ngày 18/10/2026 (tuần 42), toàn Thành phố ghi nhận 42.315 ca mắc TCM, tăng 64,5% so với cùng kỳ năm 2025 (25.723 ca). Bệnh TCM đã bùng phát mạnh mẽ từ tuần 37 với số ca liên tục vượt mốc 1.400 ca/tuần, ghi nhận mức tăng báo động trong 04 tuần liên tiếp và vượt ngưỡng trung bình 05 năm.

Đáng chú ý, giám sát tác nhân gây bệnh tại Thành phố từ đầu năm đến thời điểm 18/10/2026 ghi nhận 60 mẫu dương tính với Enterovirus 71 (EV71). Đây là tác nhân có thể gây bệnh nặng, biến chứng nguy hiểm và tử vong. Khi trẻ tập trung trở lại trường, nguy cơ lây lan càng cần được chú ý.

Bệnh tay chân miệng chủ yếu lây truyền qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với người bệnh thông qua các hành động như bắt tay, ôm, hay hôn. Đáng chú ý, vi rút gây bệnh có thể tồn tại trên các bề mặt và vật dụng sinh hoạt như đồ chơi, quần áo, và các bề mặt tiếp xúc hàng ngày. Điều này khiến bệnh có khả năng lây lan nhanh chóng, đặc biệt trong các môi trường tập thể như nhà trẻ, mẫu giáo.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa bệnh tay chân miệng

Thực hiện nguyên tắc “3 sạch”:

- Ăn uống sạch: Thực hiện ăn chín, uống chín; Sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hàng ngày; Đảm bảo vật dụng ăn uống luôn sạch sẽ; Tuyệt đối không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa.

- Ở sạch: Thường xuyên lau sạch các bề mặt và dụng cụ tiếp xúc hàng ngày bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường, bao gồm đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà.

- Bàn tay sạch: Trẻ em và người chăm sóc trẻ cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.

Theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày: Quan sát trẻ khi đến lớp và ở nhà. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh (như sốt, loét miệng, nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối...), cần cho trẻ nghỉ học tại nhà và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Phòng bệnh ở cộng đồng: Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát bệnh, hoặc đến khi hết loét miệng và các bóng nước, đặc biệt không đến nhà trẻ, trường học, nơi các trẻ chơi tập trung trong 7 - 10 ngày đầu của bệnh. Chất thải, dịch từ bóng nước của trẻ cần được xử lý hợp vệ sinh.

Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh: Hiện đã có vắc xin phòng bệnh TCM do EV71 - chủng vi rút gây các thể bệnh nặng và có nguy cơ tử vong. Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 1 tháng. Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng được cấp phép để được tư vấn lịch tiêm phù hợp. Vắc xin không phòng được các chủng vi rút đường ruột khác, vì vậy vẫn cần thực hiện đầy đủ các biện pháp dưới đây.

Nhà trường chủ động phòng bệnh theo hướng dẫn của Bộ Y tế:

Truyền thông đến phụ huynh, giáo viên về dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh và các biện pháp phòng, chống bệnh TCM cùng các bệnh truyền nhiễm khác.

Bảo đảm vệ sinh môi trường, lớp học thông thoáng, đủ ánh sáng; thực hiện vệ sinh lớp học, làm sạch bề mặt theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn y tế.

Nhà trẻ, trường mẫu giáo thường xuyên thực hiện tốt “3 sạch”; kiểm tra sức khỏe trẻ đầu giờ; bảo đảm đủ xà phòng, nước sạch.

Phối hợp chặt chẽ với cơ quan y tế địa phương để phát hiện, xử lý và báo cáo kịp thời các trường hợp trẻ nghi ngờ, mắc bệnh theo quy định.

Bệnh TCM chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc xin EV71 kết hợp thực hiện tốt “3 sạch”. Mỗi gia đình và nhà trường hãy duy trì vệ sinh phòng bệnh hằng ngày, phát hiện sớm trẻ mắc bệnh và chủ động tiêm vắc xin theo tư vấn của nhân viên y tế để bảo vệ trẻ trước nguy cơ TCM.

Nguồn tham khảo:

[1] Bộ Y tế - https://t5g.org.vn/bo-y-te-khuyen-cao-cac-bien-phap-phong-chong-benh-tay-chan-mieng

[2] Quyết định số 581/QĐ-BYT ngày 24/02/2012 của Bộ Y tế, về việc ban hành Hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh tay chân miệng

[3] HCDC - https://hcdc.vn/tay-chan-mieng-chu-dong-phong-ngua-khi-so-ca-mac-benh-gia-tang-OklCv1.html

[4] Bộ Y tế - https://dav.gov.vn/quyet-dinh-so-145qd-qld-ve-viec-ban-hanh-danh-muc-13-vac-xin-sinh-pham-duoc-cap-gia-han-giay-dang-ky-luu-hanh-tai-viet-nam---dot-58-n5261.html?

Trần Ngọc - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh