Bệnh do não mô cầu: Diễn tiến nhanh, hậu quả khó lường

Bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến rất nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng người bệnh chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Việc chủ động nhận biết dấu hiệu cảnh báo bệnh, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và tiêm vắc xin là những giải pháp then chốt để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Theo báo cáo giám sát của Bộ Y tế, từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong; số ca mắc tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025 (14 trường hợp). Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng sốca bệnh. Các trường hợp mắc được ghi nhận rải rác, chưa hình thành ổ dịch tập trung. Tuy nhiên, Bộ Y tếnhận định nguy cơ bùng phát vẫn hiện hữu, đặc biệt trong mùa mưa và thời điểm tựu trường khi nhu cầu đi lại, giao lưu, sinh hoạt tập trung đông người gia tăng.

Bệnh do não mô cầu nguy hiểm như thế nào?

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, hầu, họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn. Thời gian ủ bệnh thường từ 2-10 ngày, phổ biến từ 3-4 ngày. Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy, sợ ánh sáng; trẻ nhỏ có thể bỏ bú, quấy khóc, lừ đừ hoặc thóp phồng.

Bệnh do Não mô cầu có thể gây nhiều thể bệnh khác nhau, phổ biến nhất là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết hình sao trên da, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn và tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên nếu không được điều trị kịp thời.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10-15% người mắc bệnh do não mô cầu có thể tử vong ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu, và khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng lâu dài như điếc, tổn thương thần kinh, tổn thương não hoặc mất chi. Chính vì diễn tiến rất nhanh nên với bệnh do não mô cầu, mỗi giờ chậm trễtrong phát hiện và điều trị đều có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nặng và tử vong.

Mọi người đều có thể mắc bệnh do não mô cầu, tuy nhiên trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống hoặc sinh hoạt trong môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội, người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc chưa được tiêm vắc xin có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Đáng lưu ý, khoảng 5-25% người trong cộng đồng có thể mang vi khuẩn não mô cầu nhưng hoàn toàn không có triệu chứng. Tỷ lệ này có thểcao hơn tại khu vực đang có dịch. Những người mang vi khuẩn không biểu hiện triệu chứng vẫn có khả năng lây truyền vi khuẩn cho người khác, khiến bệnh khó kiểm soát và dễ lây lan trong môi trường đông người. 

Chủ động phòng bệnh do não mô cầu

Trước nguy cơ bệnh do não mô cầu vẫn hiện hữu trong cộng đồng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng, cụ thể:

- Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; súc miệng, họng bằng dung dịch sát khuẩn mũi họng; đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng hoặc trên phương tiện giao thông công cộng; hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh.

- Giữ gìn vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí tại nơi ở, học tập và làm việc; thường xuyên lau sạch các bề mặt, vật dụng tiếp xúc hằng ngày như tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.

- Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ăn uống đầy đủ chất và rèn luyện thể lực thường xuyên để nâng cao sức đềkháng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cứng gáy hoặc nổi ban xuất huyết trên da, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu biến chứng nặng và tử vong.

Bên cạnh các biện pháp phòng bệnh nêu trên, người dân nên chủ động tìm hiểu thông tin về vắc xin phòng bệnh do não mô cầu và đến các cơ sở tiêm chủng đểđược tư vấn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm.

Tài liệu tham khảo:

1. https://www.cdc.gov/meningococcal/about/index.html

2. https://www.cdc.gov/meningococcal/symptoms/index.html

3. http://www.pasteurhcm.gov.vn/news/benh-nao-mo-cau-5751.html

4. http://www.pasteurhcm.gov.vn/news/benh-do-nao-mo-cau-va-cac-bien-phap-phong-chong-5801.html 

5. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-975-QD-BYT-huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-benh-nhiem-Nao-mo-cau-139442.aspx 

6. https://t5g.org.vn/bo-y-te-thong-tin-ve-benh-do-nao-mo-cau

7. https://hcdc.vn/nhung-dieu-can-biet-ve-benh-nao-mo-cau-cVWAjp.html

Trần Ngọc - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC)