Thuốc lá – Kẻ đánh cắp trí tuệ và tương lai

Không chỉ gây ra các bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư, thuốc lá còn ảnh hưởng đến não bộ đang phát triển của trẻ em và thanh thiếu niên, tác động đến trí nhớ, khả năng học tập và hành vi. Trẻ dù không trực tiếp hút thuốc vẫn có thể chịu ảnh hưởng nếu sống trong môi trường có khói thuốc.

Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có khoảng 70 chất được xác định là gây ung thư cùng nhiều chất độc hại khác cho sức khỏe.⁽¹⁾ Đặc biệt, nicotine là chất gây nghiện chính trong thuốc lá rất nguy hiểm đối với trẻ em và thanh thiếu niên vì não bộ của các em vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Tiếp xúc với nicotine ở lứa tuổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, học tập và kiểm soát hành vi.⁽²⁾

Một nghiên cứu của Hongying Daisy Dai và cộng sự trên 11.729 trẻ em Mỹ từ 9–10 tuổi trong giai đoạn 2016–2021 cho thấy, những trẻ đã từng sử dụng các sản phẩm thuốc lá, bao gồm thuốc lá điện tử và thuốc lá điếu, có điểm số thấp hơn trong các bài kiểm tra trí nhớ, ngôn ngữ và khả năng đọc hiểu. Nghiên cứu cũng ghi nhận trẻ bắt đầu sử dụng thuốc lá từ sớm có diện tích và thể tích vỏ não giảm ở một số vùng thuộc thùy trán, thái dương và đỉnh, là những vùng đảm nhận chức năng nhận thức và ngôn ngữ.⁽³⁾

Không chỉ trẻ trực tiếp hút thuốc, trẻ sống trong môi trường có người hút thuốc cũng có thể phơi nhiễm với khói thuốc thụ động hoặc khói thuốc tồn dư. Việc hít phải khói thuốc thụ động, nhất là trong không gian kín như nhà ở hay ô tô, có thể khiến trẻ phơi nhiễm với nồng độ các chất độc hại cao trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ viêm phổi, hen suyễn, viêm tai giữa, đồng thời ảnh hưởng lâu dài đến chức năng của não bộ như suy giảm trí nhớ, chậm phát triển ngôn ngữ và rối loạn hành vi. Nghiên cứu của Yongzheng Bao và cộng sự tại Mỹ trên 6.790 trẻ từ 4–15 tuổi cho thấy trẻ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động trong gia đình có tỷ lệ mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) cao hơn so với trẻ không phơi nhiễm.⁽⁴⁾

Khi hút thuốc trong không gian kín, các hóa chất độc hại trong khói thuốc có thể bám và tích tụ trên quần áo, tường, đồ đạc, sofa, thảm và nhiều bề mặt khác, tạo thành khói thuốc tồn dư chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại. Những chất độc này có thể lưu lại trong môi trường sống thời gian dài, khó loại bỏ hoàn toàn và có thể xâm nhập vào cơ thể trẻ khi chạm vào bề mặt nhiễm khói thuốc rồi đưa tay lên miệng.

Không có mức độ an toàn nào cho việc tiếp xúc với khói thuốc lá. Để bảo vệ trẻ, mỗi gia đình cần thực hiện không hút thuốc trong nhà, trong ô tô và gần trẻ em, đồng thời hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc từ người khác. Nhà trường và cộng đồng cần tăng cường truyền thông, giáo dục để học sinh hiểu rõ tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử đối với sức khỏe, đặc biệt là não bộ. Với trẻ em và thanh thiếu niên, hãy nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử. Đừng để sự tò mò hay việc thử hút thuốc trở thành thói quen và dẫn đến lệ thuộc nicotine.

Tài liệu tham khảo

1. Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá. Bộ Y tế. https://vinacosh.gov.vn/vi/tac-hai-thuoc-la/tai-lieu-tac-hai-cua-thuoc-la/2013/08/81E2108C/thanh-phan-va-doc-tinh-cua-khoi-thuoc-la/

2. Tổ chức Y tế thế giới. Tobacco and nicotine. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco

3. Dai HD, Doucet GE, Wang Y, Puga T, Samson K, Xiao P, et al. Longitudinal Assessments of Neurocognitive Performance and Brain Structure Associated With Initiation of Tobacco Use in Children, 2016 to 2021. JAMA Netw Open. 2022 Aug 10;5(8):e2225991. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.25991

4. Yongzheng Bao, Wanchao Zhang, Chunhui Wang, Xia Zhang, Xiaoju Hou, Zhibang Hu. Association between household secondhand smoke exposure and ADHD in US children aged 4–15 years: Evidence from NHANES 1999–2004 [Internet]. doi:10.18332/tid/222368

Nguyễn Phan Dân Trúc, Diệu Hương

– Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hồ Chí Minh