Khuyết tật ở trẻ em: Đừng nhìn con qua một nhãn dán

Có những trẻ không thể chạy, nghe hay đọc như bạn bè, nhưng rào cản lớn nhất đôi khi là sự thiếu thấu hiểu của người xung quanh. Vì vậy, cha mẹ và cộng đồng cần hiểu đúng về khuyết tật ở trẻ em để hỗ trợ các em đúng cách.

Hãy thử hình dung một đứa trẻ ngồi im lặng giữa sân trường đông đúc. Các bạn chạy nhảy, cười đùa, còn em chỉ nhìn. Không phải vì em không muốn tham gia, mà vì không có ai biết cách mời em vào cuộc chơi và không có ai hiểu rằng em cần một cách tiếp cận khác. Đó chính là bản chất thực sự của khuyết tật ở trẻ em: không chỉ là câu chuyện của cơ thể, mà còn là câu chuyện của khoảng cách giữa một đứa trẻ với thế giới xung quanh.

Nhiều người vẫn hiểu khuyết tật theo nghĩa hẹp, là những khiếm khuyết nhìn thấy rõ trên cơ thể. Nhưng theo pháp luật Việt Nam, người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể, hoặc suy giảm chức năng, khiến cho việc lao động, sinh hoạt và học tập gặp khó khăn. Tổ chức Y tế Thế giới còn mở rộng hơn khi cho rằng khuyết tật xảy ra khi vấn đề sức khỏe của một người kết hợp với các rào cản từ môi trường sống, khiến họ không thể tham gia bình đẳng vào cuộc sống. Điểm then chốt là cùng một khiếm khuyết, đứa trẻ được hỗ trợ đúng cách sẽ hòa nhập tốt, trong khi đứa trẻ sống trong môi trường thiếu thấu hiểu sẽ bị cô lập.

Các dạng khuyết tật ở trẻ em rất đa dạng, mỗi dạng ảnh hưởng đến một nhóm chức năng khác nhau. Trẻ khuyết tật vận động gặp khó khăn trong cử động tay, chân, thân mình hoặc khả năng di chuyển. Trẻ khuyết tật nghe, nói bị hạn chế trong toàn bộ quá trình giao tiếp, hình thành ngôn ngữ và tiếp nhận thông tin, một hệ quả đặc biệt nghiêm trọng nếu không được phát hiện từ sớm. Trẻ khuyết tật nhìn mất đi một phần hoặc toàn bộ khả năng cảm nhận ánh sáng, hình ảnh và màu sắc trong điều kiện bình thường. Trẻ khuyết tật thần kinh, tâm thần có rối loạn trong tri giác, cảm xúc, hành vi và khả năng kiểm soát suy nghĩ, đây cũng là nhóm bị hiểu lầm và kỳ thị nhiều nhất. Trẻ khuyết tật trí tuệ gặp khó khăn trong nhận thức, tư duy và giải quyết vấn đề, các em học chậm hơn nhưng "chậm hơn" không đồng nghĩa với "không làm được". Ngoài ra còn có những dạng khuyết tật không nằm trong bất kỳ nhóm nào và không ít trẻ mang nhiều dạng khuyết tật cùng lúc, khiến nhu cầu hỗ trợ trở nên phức tạp hơn nhiều.

Bên cạnh sự khác biệt về dạng, khuyết tật còn khác nhau rõ rệt về mức độ. Có trẻ bị ảnh hưởng rất nặng, không thể tự thực hiện bất kỳ hoạt động sinh hoạt cơ bản nào và cần được chăm sóc toàn diện liên tục. Có trẻ ở mức nặng, vẫn còn một phần khả năng tự phục vụ nhưng cần người hỗ trợ thường xuyên. Và có trẻ ở mức nhẹ, hoàn toàn có thể tự chăm sóc bản thân nếu được điều chỉnh môi trường và trang bị công cụ phù hợp. Điều cần ghi nhớ là hai đứa trẻ cùng một dạng khuyết tật có thể có mức độ ảnh hưởng hoàn toàn khác nhau.

Nguồn: Bộ Y tế. Quyết định số 359/QĐ-BYT ngày 31/01/2023 về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn phát hiện sớm – can thiệp sớm khuyết tật trẻ em”.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh