Dự thảo sửa đổi Luật Hiến ghép tạng: Mở rộng cơ hội sống và tăng cường bảo vệ người dưới 18 tuổi

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vừa được trình Quốc hội khóa XVI. Nhiều đề xuất mới mang tính nhân văn đang được lấy ý kiến, trong đó nổi bật là việc mở rộng nguồn hiến từ người dưới 18 tuổi đi kèm hành lang bảo vệ pháp lý chặt chẽ.

Cơ hội cứu sống người bệnh, đặc biệt là bệnh nhi

Luật hiện hành qua 20 năm thi hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và không cho phép lấy mô, tạng của người dưới 18 tuổi sau khi qua đời. Đến nay, cả nước mới ghi nhận gần 300 trường hợp chết não hiến tạng (tất cả đều trên 18 tuổi), thuộc nhóm thấp nhất thế giới.

Nhằm mở rộng nguồn hiến và gia tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, nhất là nhóm bệnh nhi, dự thảo Luật lần đầu tiên đề xuất đưa nhóm dưới 18 tuổi vào diện hiến tặng với các quy định cụ thể:

- Hiến tạng sau khi chết não: Cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Điều kiện bắt buộc là cá nhân đã đăng ký hoặc có nguyện vọng trước khi chết và nhận được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

- Hiến mô tái sinh khi còn sống: Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được đề xuất cho phép hiến mô tái sinh (như tế bào gốc, máu...) cho người thân trong gia đình (cha, mẹ, anh, chị, em ruột) khi không có người trưởng thành phù hợp, trừ máu và các thành phần từ máu. Điều kiện là trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Người dưới 18 tuổi còn sống không được phép hiến mô không tái sinh.

- Đăng ký nguyện vọng hiến: Người dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến mô, tạng khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện. Người hiến vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn và pháp lý tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể.

Siết kiểm soát, ngăn mua bán mô và bộ phận cơ thể

Dự thảo đề xuất tăng cường các biện pháp xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người nhận, nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng hoạt động hiến, ghép để mua bán mô, bộ phận cơ thể.

So với luật hiện hành, dự thảo nâng độ tuổi cho phép hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình. Người hiến từ đủ 25 tuổi, thay vì 18 như trước. Lý do, theo Bộ Y tế, thực tế người tuổi 18 vẫn chưa đủ năng lực đánh giá rủi ro khi quyết định hiến tạng.

Dự thảo cũng đề xuất đánh giá điều kiện hiến và tư vấn theo hướng độc lập, nhất là đối với người dưới 18 tuổi, nhằm giảm nguy cơ bị ép buộc hoặc chi phối quyết định hiến.

Các hành vi bị nghiêm cấm được đề xuất bổ sung, bao gồm lợi dụng quan hệ giám hộ hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Đối với bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh, dự thảo đề xuất điều phối bắt buộc qua hệ thống điều phối quốc gia nhằm bảo đảm phân bổ công bằng, minh bạch, khách quan, đồng thời hạn chế tình trạng mua bán hoặc ưu tiên không phù hợp.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khi thẩm tra đã ghi nhận mục tiêu nhân đạo của dự luật, đồng thời đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng về tâm lý, đạo đức và xã hội để các quy định vừa bảo vệ trọn vẹn quyền trẻ em, vừa lan tỏa mạnh mẽ nghĩa cử hiến tạng cao đẹp trong cộng đồng.

Nguồn: Thông tin y tế của văn phòng Bộ Y tế ngày 29/10/2026 (số 2)

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh