Bệnh Zona thần kinh: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Zona thần kinh là bệnh nhiễm trùng da, đặc trưng bởi các ban đỏ, mụn nước, bọng nước tập trung thành từng đám, mọc thành chùm dọc theo đường phân bố của thần kinh ngoại biên. Nguyên nhân gây bệnh là do sự tái hoạt động của virút Varicella zoster (VZV) tiềm ẩn tại các hạch thần kinh cảm giác.

Bệnh Zona thường gặp ở người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV/AIDS, … Bệnh gây đau đớn dai dẳng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống và có thể để lại những biến chứng nặng nề, kéo dài. Các yếu tố nguy cơ của bệnh bao gồm: Tuổi ≥ 50; Suy giảm miễn dịch (HIV, ung thư, dùng corticoid); Căng thẳng (stress) kéo dài; Mắc bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy thận); Tình trạng suy nhược sau khi nhiễm COVID-19 hoặc các bệnh lý nặng khác.

Cơ chế hình thành bệnh và khả năng lây truyền bệnh

Ở những người từng mắc bệnh thủy đậu, vi rút xâm nhập vào hệ thần kinh ngoại biên và “ngủ yên” trong các hạch thần kinh của tủy sống, sọ não. Khi có các yếu tố thuận lợi như: suy giảm miễn dịch, tuổi cao, stress kéo dài…, vi rút sẽ được tái hoạt hóa, di chuyển theo sợi thần kinh gây viêm hạch thần kinh, tổn thương dây thần kinh tạo cảm giác đau, rát buốc và nổi ban đỏ vùng da kèm nhiều mụn nước.

Ngoài ra, bệnh còn có thể phát sinh do tiếp xúc trực tiếp với dịch từ mụn nước ở người bệnh Zona.

Các triệu chứng điển hình và những biến chứng nguy hiểm

Biểu hiện điển hình nhất là sự xuất hiện của nhiều mụn nước, bọng nước tập trung thành đám, thành chùm nổi rõ trên nền ban đỏ ở da, chạy dọc theo đường đi của dây thần kinh ngoại biên. Đi kèm với tổn thương da là cảm giác đau rát, châm chích, sốt nhẹ, mệt mỏi. Một đặc điểm nhận diện rất quan trọng của bệnh là các tổn thương da thường chỉ xuất hiện ở một bên của cơ thể (như một bên ngực, mặt hoặc lưng).

Nếu không được phát hiện sớm và xử trí đúng cách, bệnh Zona thần kinh sẽ dẫn đến nhiều biến chứng vô cùng nguy hiểm như: Đau kéo dài có thể từ vài tháng đến vài năm; Nhiễm trùng da; Viêm giác mạc, giảm thị lực, thậm chí mù lòa (đối với Zona ở mắt); Liệt mặt, méo miệng, Ù tai, chóng mặt.

Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa tại cộng đồng và y tế

Nhằm kiểm soát tốt sự lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, công tác phòng ngừa cần được thực hiện một cách nghiêm túc. Mỗi cá nhân cần chủ động tránh tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước của người bệnh và tuyệt đối không dùng chung đồ dùng cá nhân. Việc giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ, xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, đảm bảo ngủ đủ giấc kết hợp với kiểm soát căng thẳng và rèn luyện thể lực thường xuyên là những biện pháp thiết thực giúp củng cố hệ miễn dịch tự nhiên của bản thân.

Bên cạnh đó, các biện pháp kiểm soát lây nhiễm trong y tế cũng cần được tuân thủ nghiêm ngặt để tránh phát tán vi rút. Người đang mắc bệnh cần chú ý che phủ kỹ vùng da bị tổn thương, tránh tiếp xúc gần với các đối tượng có nguy cơ tổn thương cao như phụ nữ đang mang thai, người bị suy giảm miễn dịch và trẻ em chưa được tiêm vắc xin. Khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với người bệnh Zona, người thân và nhân viên y tế bắt buộc phải mang găng tay bảo vệ. Song song với các giải pháp phòng ngừa chủ động kể trên, việc tiêm vắc xin phòng bệnh được xem là biện pháp căn cơ và hiệu quả nhất hiện nay.

Tài liệu tham khảo

1. Lê Ngọc Diệp, 2020, Giáo trình Da liễu. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; tr.145-151.

2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Overview of Shingles (Herpes Zoster) [Internet]. Atlanta: (CDC); 2024 [cited 2026 May 13]. Available from: https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index.html

3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Features of Shingles (Herpes Zoster) [Internet]. Atlanta: (CDC); 2024 [cited 2026 May 13]. Available from: https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html

4. Jameson JL, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL, Loscalzo J. Harrison's Principles of Internal Medicine. 21st ed. New York: McGraw-Hill Education; 2022. p.1421-1425.

BS. CKII. Đoàn Công Viên - Phòng khám Đa khoa - Chuyên khoa, HCDC