Áp lực học đường: 5 dấu hiệu cảnh báo thường bị bỏ qua

Theo UNICEF, khoảng 20% thanh thiếu niên Việt Nam đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó áp lực học tập và kỳ vọng thành tích là một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến. Đáng lo ngại, chỉ khoảng 5% phụ huynh nhận ra những bất ổn này vì các biểu hiện thường bị nhầm lẫn với thay đổi tâm lý tự nhiên của tuổi dậy thì.

Hiện nay, áp lực điểm số, lo lắng thi cử hay tình trạng thức khuya học bài đang ngày càng phổ biến do khối lượng bài vở dày đặc, kỳ vọng từ gia đình và tâm lý sợ thua kém bạn bè. Do đó, việc nhận biết sớm 5 dấu hiệu cảnh báo dưới đây là vô cùng cần thiết để phụ huynh kịp thời đồng hành và bảo vệ con.

Mất ngủ và mệt mỏi kéo dài: Do lịch trình thức khuya học bài liên tục, việc ngủ không sâu giấc khiến học sinh luôn rơi vào trạng thái thiếu năng lượng, hay đau đầu, chán ăn. Nếu không được nghỉ ngơi đầy đủ, các em rất dễ bị kiệt sức và suy nhược cơ thể.

Thay đổi cảm xúc thất thường: Trẻ trở nên dễ cáu gắt, nhạy cảm hoặc khó kiểm soát tâm trạng hơn trước. Vì biểu hiện này diễn ra âm thầm và trẻ ít khi chủ động chia sẻ nên người lớn dễ bỏ qua hoặc nhận định sai lệch rằng đây chỉ là những thay đổi tâm lý thông thường của tuổi mới lớn.

Đặc biệt, các trạng thái như buồn bã kéo dài, lo lắng quá mức, dễ khóc, cảm giác vô vọng và tự trách bản thân là những "tín hiệu báo động đỏ" về sức khỏe tâm thần nhưng mức độ nghiêm trọng của chúng thường bị gia đình xem nhẹ so với thực tế.

Sa sút kết quả và sợ đến trường: Căng thẳng làm giảm khả năng tập trung, gây tình trạng "học trước quên sau". Khi áp lực thành tích quá lớn, trẻ sẽ hình thành tâm lý tự ti và cảm giác sợ hãi mỗi khi đến lớp

Thay đổi thói quen sinh hoạt: Trẻ có thể ăn quá nhiều hoặc quá ít. Những trẻ vốn năng động bỗng trở nên lười vận động, bỏ bê trách nhiệm hoặc trì hoãn các việc thường nhật.

Thu mình và trốn tránh thực tại: Trẻ dần hạn chế trò chuyện với gia đình, tách biệt khỏi bạn bè và lạm dụng mạng xã hội như một cách thoát khỏi áp lực thực tại.

Để giảm áp lực học đường, phụ huynh và nhà trường cần ưu tiên quan tâm đến sức khỏe tinh thần của học sinh thay vì chỉ chú trọng điểm số. Việc giúp con cân bằng giữa học tập với nghỉ ngơi, đồng thời lắng nghe, động viên kịp thời là yếu tố then chốt. Đôi khi, một cuộc trò chuyện cởi mở đúng lúc sẽ là điểm tựa giúp con giải tỏa những áp lực đang chịu đựng để phát triển lành mạnh và tự tin hơn.

Nguồn tham khảo:

1. UNICEF. Điều tra Sức khỏe Tâm thần Vị thành niên Việt Nam. https://www.unicef.org/vietnam/vi/suc-khoe-tam-than

2. WHO & UNICEF. Bộ công cụ giúp trẻ vị thành niên phát triển: Các chiến lược thúc đẩy, bảo vệ sức khỏe tâm thần vị thành niên, giảm tự hại và các hành vi nguy cơ khác. https://www.who.int/publications/i/item/9789240025554

3. WHO. Sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health

4. APA. Căng thẳng ở trẻ em và thanh thiếu niên. https://www.apa.org/topics/children/stress

Phương Thủy - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh